Είναι καλά τεκμηριωμένο ότι τα εμβόλια αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις της Ιατρικής, καθώς μας προστατεύουν από πολλές ασθένειες που συχνά έχουν επικίνδυνες επιπλοκές. Ορισμένες από αυτές αφορούν τα μάτια, καθώς οι ιοί και τα βακτήρια εξαπλώνονται σε όλο το σώμα, φθάνοντας στο σημείο ακόμα και να απειλήσουν την όραση.
«Τα εμβόλια παίζουν καθοριστικό ρόλο στην προστασία της υγείας των ματιών, αποτρέποντας συστηματικές λοιμώξεις με σοβαρές οφθαλμικές επιπλοκές, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται φλεγμονή, διαταραχή της όρασης και μόνιμη τύφλωση. Πολλές συχνές ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις, όπως η ιλαρά, η ερυθρά και η ανεμευλογιά πλήττουν άμεσα τους οφθαλμικούς ιστούς», αναφέρει ο δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Η ιλαρά, π.χ., είναι γνωστή ως αιτία πυρετού, βήχα και δερματικού εξανθήματος. Αν και η σοβαρότητά της ποικίλει από άτομο σε άτομο, ειδικά στα μικρά παιδιά μπορεί να έχει σοβαρές επιπλοκές στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η απώλεια όρασης. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας (American Academy of Ophthalmology – AAO) πριν από την ευρεία χρήση του εμβολίου εναντίον της, αποτελούσε μία από τις κύριες αιτίες τύφλωσης σε όλο τον κόσμο, κοστίζοντας ετησίως την όραση σε έως και 60.000 μικρά παιδιά.
Η ιλαρά έχει επίσης και άλλες οφθαλμικές επιπλοκές, όπως λοίμωξη του κερατοειδούς χιτώνα (κερατίτιδα), επιπεφυκίτιδα (την παρουσιάζουν οι περισσότεροι απ’ όσους κολλούν ιλαρά) και φλεγμονή στο οπτικό νεύρο (οπτική νευρίτιδα). Όταν μολυνθεί ο κερατοειδής, μπορεί να αναπτυχθεί έλκος (πληγή) και ύστερα ουλώδης ιστός.
Η ανεμευλογιά επίσης μπορεί να έχει οφθαλμικές επιπτώσεις, αφού ο υπαίτιος ιός (ιός VZV) παραμένει σε λανθάνουσα (ανενεργή) κατάσταση στα νευρικά κύτταρα και να ενεργοποιηθεί εκ νέου αργότερα στη ζωή. Αν συμβεί αυτό, η συνέπεια θα είναι ο έρπητας ζωστήρας, που προκαλείται από τον ίδιο ιό. Ο έρπης μπορεί να προσβάλλει τα μάτια (οφθαλμικός έρπης ζωστήρας), προκαλώντας κοκκίνισμα, διόγκωση του κερατοειδούς και έντονο πόνο. Ο οφθαλμικός έρπης ζωστήρας μπορεί επίσης να προκαλέσει ουλές στον κερατοειδή και απώλεια όρασης.
Μελέτες έχουν δείξει ότι στο 10% έως 25% των περιπτώσεων ο έρπης ζωστήρας είναι οφθαλμικός, γεγονός που καθιστά τα μάτια μία συχνή θέση επανενεργοποίησης του ιού της ανεμευλογιάς.
Η παρωτίτιδα (ή «μαγουλάδες») είναι μία ακόμα από τις νόσους που αποτρέπουν τα εμβόλια και η οποία μπορεί να έχει σοβαρές επιπλοκές στα μάτια. Η παρωτίτιδα είναι ιογενής λοίμωξη που προκαλεί επώδυνο οίδημα στους σιελογόνους αδένες στα πλαϊνά τμήματα του προσώπου και κάτω από τα αυτιά. Στα μάτια μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή στους δακρυϊκούς αδένες (δακρυοαδενίτιδα), επιπεφυκίτιδα, φλεγμονή στον κερατοειδή και τον σκληρό χιτώνα (κερατίτιδα και σκληρίτιδα, αντίστοιχα) και φλεγμονή στον αμφιβληστροειδή χιτώνα, βαθιά μέσα στο μάτι. Μπορεί επίσης να προσβάλλει το οπτικό νεύρο.
Οφθαλμολογικές επιπτώσεις έχουν και πολλές άλλες ιογενείς λοιμώξεις που αποτρέπονται με τον εμβολιασμό, συνεχίζει ο κ. Κανελλόπουλος. Σε αυτές συμπεριλαμβάνεται η COVID-19 η οποία είναι γνωστό ότι μπορεί να προκαλέσει επιπεφυκίτιδα. Ωστόσο μελέτες έχουν δείξει πως έχει και άλλες οφθαλμικές εκδηλώσεις, όπως φωτοφοβία (δυσανεξία των ματιών στο φως), αίσθημα καύσου (κάψιμο), κνησμός (φαγούρα) και πόνος στο μάτι. Αν και η ανάρρωση από τα οφθαλμολογικά συμπτώματα της COVID-19 κατά κανόνα είναι πλήρης, έχουν αναφερθεί σποραδικά περιστατικά απώλειας όρασης σε μερικούς ασθενείς.
Πολύ πιο σοβαρή για τα μάτια και την όραση μπορεί να αποδειχθεί η ερυθρά, ειδικά όταν προσβάλλει ανεμβολίαστες εγκύους. Ο ιός που την προκαλεί μπορεί να περάσει στο έμβρυο, προκαλώντας το λεγόμενο σύνδρομο συγγενούς ερυθράς. Αυτό έχει πολλές επιπλοκές, που επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής του μωρού. Σε σχεδόν οκτώ στις δέκα περιπτώσεις τα πάσχοντα μωρά εκδηλώνουν προβλήματα στα μάτια όπως καταρράκτη, μικροφθαλμία, γλαύκωμα ή αμφιβληστροειδοπάθεια.
Η βαρύτητα των εκδηλώσεων που θα έχει το σύνδρομο συγγενούς ερυθράς εξαρτάται από την ηλικία κύησης κατά την οποία μολύνεται το έμβρυο από τον ιό. Όσο νωρίτερα στην εγκυμοσύνη συμβεί αυτό, τόσο περισσότερα προβλήματα θα έχει. Οι οφθαλμικές εκδηλώσεις μπορεί να είναι παροδικές και να υποχωρήσουν σε μερικές εβδομάδες ή να είναι μόνιμες.
Τα μάτια και την όραση μπορεί να απειλήσουν και πολλές άλλες ασθένειες που προλαμβάνονται με εμβόλια. Ανάμεσα τους συμπεριλαμβάνονται η νόσος mpox (πρώην ευλογιά των πιθήκων), οι λοιμώξεις από μηνιγγιτιδόκοκκο και πνευμονιόκοκκο, η διφθερίτιδα, ο τέτανος, ο κοκκύτης, ακόμα και η γρίπη που μπορεί να προκαλέσει μέχρι και οίδημα στην ωχρά κηλίδα του ματιού.
«Οι ασθένειες που αποτρέπονται με τα εμβόλια αποτελούν σημαντικό παράγοντα οφθαλμικής νοσηρότητας, ο οποίος όμως συχνά υποτιμάται. Η αλήθεια όμως είναι πως οι ιοί και τα βακτήρια από τα οποία μας προστατεύουν τα εμβόλια μπορεί να προσβάλλουν κάθε ιστό των ματιών, δημιουργώντας πολλαπλά προβλήματα», επισημαίνει ο κ. Κανελλόπουλος.
Οι οφθαλμικές επιπτώσεις συνήθως είναι πιο σοβαρές σε όσους έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, καθώς και σε όσους δεν είναι πλήρως εμβολιασμένοι. Ο μεγάλος φόβος όμως είναι ο δισταγμός απέναντι στα εμβόλια που ωθεί πολλούς να αφήνουν ανεμβολίαστα τα παιδιά τους αλλά και τον εαυτό τους.
«Η συχνότητα και η σοβαρότητα των οφθαλμικών εκδηλώσεων διαφέρουν μεταξύ των παθογόνων. Το γεγονός αυτό όμως δεν αναιρεί ότι ο συστηματικός εμβολιασμός αποτελεί την πιο αποτελεσματική στρατηγική για τον μετριασμό των συστηματικών και των οφθαλμικών επιπτώσεών τους. Η καλύτερη ενημέρωση για τις οφθαλμικές επιπτώσεις των λοιμωδών νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβόλια, μπορεί να οδηγήσει σε πρωιμότερη διάγνωση και πιο αποτελεσματική θεραπεία, συμβάλλοντας στην διατήρηση της όρασης», καταλήγει ο καθηγητής.
