Βελτίωση της όρασης με νευρολογικές ασκήσεις (Neurovision)
 

Ίσως να έχετε ακούσει την πρόταση "βλέπουμε με τον εγκέφαλο". Η πρόταση αυτή σκοπό έχει να τονίσει ότι στην όραση, αυτή την εξαιρετικά πολύπλοκη αίσθηση, ο οφθαλμός είναι ένα μόνο μέρος της, και η εγκεφαλική επεξεργασία είναι εξίσου σημαντική με τη λειτουργία του οφθαλμού.
 

Η «ατελής» όρασή μας

Αν επισκεφτούμε σήμερα ένα κατάστημα ηλεκτρονικών και δούμε μια διαφήμιση για μια κάμερα με αισθητήρα CMOS 120 Megapixel, για φως ημέρας και νύχτας, φακό με f# 2.8, πλήρως έγχρωμη εικόνα, με βελτιστοποιημένη αντίληψη χρώματος, αυτόματη αναγνώριση χαρακτήρων και επεξεργασία σήματος... θα μας φανεί τουλάχιστον αδύνατο να πιστέψουμε πόσο προχωρημένη είναι πλέον η τεχνολογία. Και όμως, αν περιγράψουμε τα χαρακτηριστικά του οφθαλμού μας με όρους καθαρά τεχνολογικούς, είναι περίπου αυτά.

Παρ’ όλα αυτά, η όρασή μας είναι ατελής. Η αίσθηση της όρασης δεν περιορίζεται μόνο από το πόσο καλά λειτουργούν οι "φακοί" αυτής της "φωτογραφικής" μηχανής στο να σχηματίσει το είδωλο στον αμφιβληστροειδή. Υπάρχει η διαδικασία της αντίληψης του ειδώλου από τους φωτοϋποδοχείς του οφθαλμού (ας πούμε, με φωτογραφικούς όρους, το πόσο καλό είναι το φιλμ ή ο ηλεκτρονικός αισθητήρας), και τέλος η επεξεργασία του ειδώλου από τον εγκέφαλο, που, με σύγχρονους όρους θα λέγαμε πως είναι ο υπολογιστής.

Είναι γνωστό ότι ο εγκέφαλος παρεμβαίνει και «διορθώνει» τα είδωλα που σχηματίζονται στον αμφιβληστροειδή. Το πιο απλό παράδειγμα είναι ότι τα είδωλα αυτά είναι πολύ μικρά, αντεστραμμένα, και πολλές φορές, παραμορφωμένα σε σχέση με το αντικείμενο. Και όμως, η αίσθησή μας είναι ότι δεν έχει... γυρίσει ανάποδα ο κόσμος γύρω μας!
 

Πώς μετράμε την ποιότητα της όρασης;

Με την όραση, πέρα από το να διακρίνουμε το αντικείμενο (π.χ. μια εφημερίδα), αντιλαμβανόμαστε μικρές λεπτομέρειες (π.χ. μπορούμε να διαβάσουμε τα γράμματα), την αντίθεση (διαβαθμίσεις του γκρι σε μια ασπρόμαυρη φωτογραφία), το χρώμα (σε μια έγχρωμη φωτογραφία), αλλά και το βάθος και την κίνηση (το τοπίο πίσω από την εφημερίδα). Οι απαιτήσεις για την όρασή μας δηλαδή, είναι πολλές.

Επιπλέον, απαιτούμε από τα μάτια μας να βλέπουν καλά από το άπλετο φως της ημέρας το πρωί, μέχρι το βράδυ με χαμηλό φωτισμό, να διακρίνουν ευκρινώς μια μεγάλη γκάμα χρωμάτων, να έχουν καθαρή κεντρική όραση και ταυτόχρονα μεγάλο οπτικό πεδίο (για να έχουμε περιφερειακή αντίληψη).

Πώς λοιπόν μπορούμε να αξιολογήσουμε αυτή τη σύνθετη αντίληψη; Παραδοσιακά μετράμε την "όραση" με την οπτική οξύτητα, την ικανότητα δηλαδή του ματιού να ξεχωρίσει μικρές λεπτομέρειες. Υπάρχουν πολλά τέστ με βάση τους πίνακες (οπτότυπα), που χρησιμοποιούνται για να εξακριβωθεί το πόσο μικρά γράμματα μπορεί ένα άτομο να διαβάσει.

Αυτό λοιπόν που λέμε "όραση 10/10" δεν είναι παρά μια σύμβαση, που μας λέει τη μικρότερη γωνία που σχηματίζουν δύο χαρακτηριστικά τα οποία μπορούμε να διακρίνουμε. Η όραση αυτή θεωρείται φυσιολογική, αν και ορισμένα άτομα έχουν ακόμα καλύτερη όραση. Αν η οπτική οξύτητα έχει τιμές 2/10 ή και χαμηλότερα, σημαίνει ότι υπάρχει σοβαρό ίσως πρόβλημα στην όραση.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό της όρασης είναι η ικανότητα διάκρισης χαρακτηριστικών, στα οποία η αντίθεση (ο τόνος του γκρι) είναι διαφορετικός. Τα τεστ αυτά μετρούν την ευαισθησία στην αντίθεση (contrast sensitivity), και είναι εξίσου σημαντικά για την εκτίμηση της ποιότητας της όρασής μας.

Η ευαισθησία στην αντίθεση είναι μια ανθρώπινη υποκειμενική αίσθηση, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη νευρωνική επεξεργασία του οπτικού σήματος. Πολλές φορές, δημιουργείται μια αντίληψη φωτεινότητας που αποκλίνει από την πραγματική κατανομή φωτεινής έντασης και την αντίστοιχη ονομαστική φωτεινότητα. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, γιατί ακόμα και για ένα καλά εστιασμένο αμφι-βληστροειδικό είδωλο, δηλαδή ακόμα και όταν οι "φακοί" λειτουργούν τέλεια, η αντίθεση φωτεινότητάς του είναι αρκετά μειωμένη σε σχέση με αυτή του αντικειμένου.
 

Νευρο-Οπτική βελτίωση της όρασης

Ακόμα και όταν όλα τα «όπλα στη φαρέτρα» ενός οφθαλμίατρου έχουν εξαντληθεί και έχει επιτευχθεί το βέλτιστο δυνατό, τόσο στη φυσιολογία όσο και στην οπτική του οφθαλμού, είναι δυνατό να επιτευχθεί περαιτέρω βελτίωση της όρασης. Η αρχή λειτουργίας, είναι η βελτιστοποίηση της λειτουργίας του οπτικού νευρικού συστήματος.

Η τεχνολογία νευρο-οπτικής βελτίωσης της όρασης (NeuroVision) διατίθεται για κλινική χρήση για ορισμένες εγκεκριμένες ενδείξεις: αμβλυωπία ενηλίκων, χαμηλή μυωπία, πρώιμη πρεσβυωπία, μετά από επέμβαση με Laser, μετά από επέμβαση για καταρράκτη και χαμηλή όραση.
 

Τι είναι η τεχνολογία NeuroVision;

Η τεχνολογία NeuroVision εστιάζει στη βελτίωση της ευαισθησίας, στην αντίθεση, και την επεξεργασία των εικόνων στον εγκέφαλο. Η θεραπεία βελτιώνει την όραση, εφαρμόζοντας εξατομικευμένη για κάθε ασθενή, οπτική διέγερση μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, και διευκολύνοντας τις νευρικές συνδέσεις που είναι υπεύθυνες για την όραση.

Η ενεργός διέγερση, αυξάνει την ευαισθησία ειδικών νευρώνων στον πρωτοταγή οπτικό φλοιό και μέσω μιας σειράς ελεγχόμενων οπτικών ασκήσεων. Ως αποτέλεσμα, οδηγεί σε αυξημένη ευαισθησία στην αντίθεση, και βελτιωμένη οπτική οξύτητα. Οι αμβλυωπικοί ασθενείς, μπορεί επίσης να παρουσιάσουν βελτιωμένη διόφθαλμη λειτουργία. Η βελτίωση έχει μεγάλη διάρκεια, χωρίς να απαιτείται η χρήση επιπρόσθετης εξάσκησης.

Η τεχνολογία αυτή είναι κλινικά δοκιμασμένη, και έχει λάβει έγκριση από τον αμερικανικό οργανισμό Food & Drug Administration (FDA) για την αμβλυωπία ενηλίκων, η οποία έως σήμερα θεωρείτο ανίατη. Η τεχνολογία έχει επίσης λάβει σήμανση CE-mark για όλες τις παραπάνω ενδείξεις.
 

Επιστημονικό υπόβαθρο

Το επιστημονικό υπόβαθρο της τεχνολογίας NeuroVision βασίζεται σε διάφορες μελέτες και σημαντικές ανακαλύψεις στο πεδίο της νευροεπιστήμης της όρασης. Η τεχνολογία χρησιμοποιεί ειδικά οπτικά ερεθίσματα, τις ‘Προβολές Gabor’, που ονομάστηκαν έτσι προς τιμή του Dennis Gabor, ενός βραβευμένου με Nobel φυσικού επιστήμονα. Ο Dennis Gabor ανακάλυψε ένα μοναδικό σχήμα αντίθεσης, που ταιριάζει απόλυτα με τα υποδεκτικά πεδία των νευρώνων στον πρωτοταγή οπτικό φλοιό, και οδηγεί στη βέλτιστη οπτική διέγερση.

Στο περίφημο πείραμα των Hubel & Wiesel, ερευνήθηκαν οι αλλαγές στην ηλεκτρική δραστηριότητα στο φλοιό μιας γάτας, ως απόκριση σε οπτικά ερεθίσματα που παρουσιάστηκαν. Οι Hubel & Wiesel ανακάλυψαν ότι συγκεκριμένοι νευρώνες στον πρωτοταγή οπτικό φλοιό,αποκρίνονται σε συγκεκριμένα οπτικά ερεθίσματα, και ότι οι κύριες παράμετροι που επηρεάζουν τη νευρική απόκριση είναι η ακριβής θέση του ερεθίσματος, ο προσανατολισμός και η χωρική συχνότητα. Το 1981, οι Hubel & Wiesel έλαβαν το Βραβείο Νόμπελ για την ανακάλυψή τους αυτή, η οποία οδήγησε σε μια πρώτη κατανόηση της οπτικής επεξεργασίας στον εγκέφαλο.
 

Πώς πραγματοποιείται η θεραπεία;

Μετά από τη συνήθη οφθαλμολογική εξέταση, τα δεδομένα του ασθενή εισάγονται στο σύστημα NeuroVision, το οποίο δημιουργεί ένα προσωπικό πρόγραμμα εξάσκησης για τον ασθενή. Το πρόγραμμα αποτελείται από 30-40 συνεδρίες εξάσκησης, που γίνονται μπροστά στην οθόνη ενός υπολογιστή. Κάθε συνεδρία εξάσκησης διαρκεί περίπου 30 λεπτά, και οι ασθενείς πρέπει να εκτελούν τις ασκήσεις 3 φορές την εβδομάδα. Η πρώτη συνεδρία εξάσκησης γίνεται στην κλινική, υπό καθοδήγηση και επίβλεψη, και το υπόλοιπο της εξάσκησης γίνεται στην άνεση του σπιτιού του ασθενή, με το δικό του υπολογιστή. Κατά τη διάρκεια της περιόδου εξάσκησης, ο ασθενής θα πρέπει να επισκέπτεται την κλινική για διάφορες περιοδικές εξετάσεις, όπου εξετάζεται και παρακολουθείται η πρόοδος της όρασης, και τα ενημερωμένα αποτελέσματα εισάγονται στο σύστημα.
 

Για ποιους ασθενείς ενδείκνυται η θεραπεία NeuroVision;

Αμβλυωπία:

Άτομα από 9 ετών και άνω με αμβλυωπία, με βέλτιστα διορθωμένη οπτική οξύτητα μεταξύ 6/10 - 1/10. Οι ασθενείς με στραβισμό δεν πρέπει να υπερβαίνουν τους 8 βαθμούς σε πρισματική ράβδο. Δεν υπάρχει περιορισμός στο επίπεδο διάθλασης.

Χαμηλή Μυωπία:

Άτομα από 9 ετών και άνω με σταθερή μυωπία, μη διορθωμένη οπτική οξύτητα 6/10 - 2.5/10, έως και 1.50 σφαιρική εκτροπή και 0.75 αστιγματισμό.

Πρώιμη Πρεσβυωπία:

Άτομα ηλικίας 40-55 ετών, με πρόσφατη έναρξη της ανάγκης για γυαλιά ανάγνωσης, έως 1.50 κοντινή προσθήκη και μη διορθωμένη κοντινή οπτική οξύτητα μεταξύ 6.5 -2.5/10.

Μετά από Επέμβαση με Laser:

Ασθενείς μετά από επέμβαση με laser με ανεπαρκή χειρουργικά αποτελέσματα, που παρουσίασαν μειωμένη ευαισθησία στην αντίθεση ή υποτροπή στην ποιότητα της όρασης.

Μετά από Επέμβαση για Καταρράκτη:

Ασθενείς μετά από επέμβαση για καταρράκτη που παρουσιάζουν δυσκολία στη μετεγχειρητική προσαρμογή, ή υποφέρουν από μειωμένη ευαισθησία στην αντίθεση, ανεξάρτητα αν τοποθετήθηκαν μονοεστιακοί ή πολυεστιακοί ενδοφακοί.

Χαμηλή Όραση:

Ασθενείς με διάφορες οφθαλμολογικές παθολογίες, με βέλτιστα διορθωμένη οπτική οξύτητα έως και 1/10.
 

Ποιες είναι οι προσδοκώμενες εκβάσεις από τη θεραπεία με NeuroVision;

Ως αποτέλεσμα της θεραπείας με NeuroVision, οι ασθενείς παρουσιάζουν βελτίωση στη λειτουργική τους όραση. Δημοσιευμένες κλινικές μελέτες και δεδομένα, δείχνουν ότι περισσότεροι από το 85% των ασθενών που ολοκλήρωσαν τη θεραπεία, παρουσίασαν βελτίωση στην οπτική οξύτητα κατά 2.5 γραμμές και 100% στην ευαισθησία στην αντίθεση, βέλτιστα διορθωμένη οπτική οξύτητα στην περίπτωση της αμβλυωπίας, και μη υποβοηθούμενη οπτική οξύτητα στην περίπτωση της χαμηλής μυωπίας, μετά από LASIK και σε πρεσβυωπία. Οι αμβλυωπικοί ασθενείς μπορεί επίσης να παρουσιάσουν βελτιωμένη διόφθαλμη λειτουργία.

Ο στόχος της θεραπείας της αμβλυωπίας είναι να βελτιώσει την όραση με βέλτιστη οπτική διόρθωση.

Ο στόχος στην πρώιμη πρεσβυωπία είναι να καθυστερήσει την ανάγκη για γυαλιά ανάγνωσης για μερικά χρόνια και στους ασθενείς με χαμηλή μυωπία, και μετά από επέμβαση με laser, ο στόχος είναι να μειωθεί η εξάρτηση από τα γυαλιά όρασης, ενώ πολλοί ασθενείς σταματούν τελείως να φορούν γυαλιά. Σε ασθενείς μετά από επέμβαση για καταρράκτη, ο στόχος της θεραπείας NeuroVision είναι να ενισχύσει τα ικανοποιητικά αποτελέσματα από την επέμβαση, και να συντομεύσει την περίοδο προσαρμογής μετά την εγχείριση. H θεραπεία βελτιώνει δραστικά την ευαισθησία στην αντίθεση σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ο στόχος της θεραπείας στη χαμηλή όραση, είναι να βελτιώσει τη λειτουργική όραση και την ευαισθησία στην αντίθεση.